صفحه اصلی زبان فارسی

198. پرسش: در آیه 65 سوره حج خداوند فرموده که آسمان به دستور او نگهداشته شده که به زمین نیفتد! یعنی چه؟

پاسخ: «... وَ يُمْسِكُ السَّمَاء أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلاّ بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ : و سماء را نگه ميدارد که بر زمین نیفتد مگر به قانون (یا با اجازه) خودِ او، خدا همیشه در بد کاریهای مردم با آنها مهربان است و بیش از استحقاق نیز می بخشد» (حج: 65).

«سماء» به هر چیزی گفته می شود که در بالا قرار دارد، و به بالای هر چیزی سماءِ آن گفته می شود. و در معنی دوم خود بطور مشخص از جمله به: هر چیزیکه روی زمین قرار ندارد، ابر، باران، هوا، تگرگ، درخت، گیاه، پرده، سقف، پشت حیوان، منار، سایبان، سیاره، پدیده فضائی، جو، آسمان و فضا اطلاق شده است. و « رَأفـَة» بمعنی: دلسوزی یا همدردی یا مهربانی نمودن با دردمند، یا گرفتار، یا کسیکه بدی کرده است می باشد. و «رحمت» نیز از جمله بمعنی: بیش از استحقاق بخشیدن است. 

از آخر آیه که می گوید: خدا ضمن بدکاریهای مردم با آنها مهربان است، روشن می شود که سماء در آیه به چیزی در بالا اطلاق شده که می تواند بیفتد و زیان بار است. در این صورت «سماء» در آیه یا به سنگهای آسمانی اطلاق شده، و یا به آسمان اطلاق شده و مجاز است. یعنی منظور از گرفتن آسمان، گرفتن محتوای آنست. یکی از مباحث مبحث مجاز گفتنِ خودِ شئ بجای محتوای آنست. مانند: یک لیوان نوشیدم، یعنی محتوای آنرا نوشیدم، و مانند: شیر را ببند که چکه نکند، یعنی محتوای آن چکه نکند، و مانند: سر قابله بگذار تا بخار نشود، یعنی محتوای آن بخار نشود، و مانند: وَ السَّمَاء بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ : و فضا را، ما آنرا با نيروی ويژه بنا کرديم (ذاریات 47)، یعنی محتوای آنرا با نیروی ویژه بنا کردیم (یعنی جرم و انرژی هستی را).

به هر حال سماء در آیه چه به "اجرام آسمانی" اطلاق شده باشد و چه به "آسمان"، منظور از نیفتادن بر زمین، نیفتادن سنگهای آسمانی بر زمین است، غیر از مواردی که آیه آنها را استثناء کرده و گهگاهی به زمین می افتند.