صفحه اصلی زبان فارسی

182. پرسش: چرا  قرآن برخی جاها راه خدا را « صراط » می نامد و برخی جاها « سبیل»؟ مانند آیه 53 سوره شوری: صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ، و در سوره  صف آیه 11: تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ.

پاسخ: این مسئله به معنی « صراط» و معنی « سبیل» و موضوعِ موردِ بحث مربوط می شود. «صراط» به راه اصلی و وقتی یکی باشد اطلاق می شود. (مثلاً اگر میان بوشهر و شیراز فقط یک راه اصلی باشد، به آن «صراط» گفته می شود). «سَبیل» به راه فرعی گفته می شود که از راه اصلی جدا می شود یا به آن وصل می شود و یا در امتداد آن است.

هر جا در قرآن «صراط» مطرح می شود در آنجا صحبت از راه اصلی خدا است، یا صحبت از تمامیت راه خدا است. و هر جا از «سَبیل» صحبت می شود در آنجا صحبت از راه فرعی راه خداست، یعنی صحبت از چیزی است که در راه خدا مسئله ای فرعی و مقطعی و موضعی است.(« سبیل» راه و راه حل و موضع و مسئله فرعی و مقطعی است).

مانند: تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجَاهِدُونَ فِی سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ...: به خدا و فرستاده وی ایمان ميآوريد ، و با دارائی و زندگی خود در سبیلِ وی (یعنی در راهِ فرعی وی) می جنگید». ( صف: 11)

چرا در این آیه گفته در سبیل خدا بجنگید؟ به این خاطر که راه اصلی خدا و دینِ خدا جنگ نیست، بلکه جنگ راه فرعی در راه خداست، یعنی مسئله ای موضعی و مقطعی است که در شرایطی می تواند پیش بیاید.