صفحه اصلی زبان فارسی

158. پرسش: در مورد آیه « قـُلْ لا أَسْـأَلـُكـُمْ عَـلَـيْـهِ أَجْـرًا إِلاّ الـْمـَوَدَّةَ فِی الْـقـُرْبَـى»، مگر چقدر این مسئله حائز اهمیت است که خداوند پاداش رسالت را فقط و فقط "مودت فِی القربی" تعیین ميکند؟

پاسخ: « قـُلْ لا أَسْـأَلـُكـُمْ عَـلَـيْـهِ أَجْـرًا إِلاّ الـْمـَوَدَّةَ فِـی الْـقـُرْبَـى». قـُربی: بمعنی نزدیکان و خویشاوندان است. «ذو القربی»: بمعنی نزدیکانی است که با فرد زندگی نمی کنند و از وی ارث می برند. و «ذوی القربی»: بمعنی نزدیکانی است که در خانه با فرد زندگی می کنند.

شوری 23: « ذَلِـكَ الّـَذِي يُـبَـشّـِرُ الـلّـَهُ عِـبَـادَهُ الّـَذِيـنَ آمَـنُـوا وَ عَـمِـلُـوا الـصّـالِـحَـاتِ قـُلْ لا أَسْـأَلـُكـُمْ عَـلَـيْـهِ أَجْـرًا إِلاّ الْـمَـوَدَّةَ فِـي الْـقـُرْبَـى وَ مَـنْ يَـقـْتـَرِفْ حَـسَـنَـةً نَـزِدْ لَـهُ فِـيـهَـا حُـسْـنًا إِنَّ الـلّـَهَ غَـفـُورٌ شَـكُـورٌ: این (یعنی بهشت که در آیه پیشین مطرح شده است) چیزی است که خدا مژده آنرا به بندگان خود که ایمان می آورند و نیکی می کنند می دهد. به آنها (یعنی به مشرکین) بگو: در مقابل آن (یعنی رسالت) مزدی از شما نمی خواهم ولی دوستی ذاتی در خویشاوندان را از شما می خواهم. و هر که خیلی بندرت نیز یک خوبی بکند ما خوبی ای بر خوبی وی می افزائیم. خدا مسائل را برای تعیین تکلیف شدن به آینده موکول می کند و همیشه هر خوبی را نیز ارج می گذارد».

مخاطبین آیه مشرکین قریش هستند که رفتارهای ناشایست با پیامبر داشته اند. استثناء در آیه استثناء منقطع است (یعنی چیزی که در آن استثناء شده از جنس ماقبل خود نیست، و عبارت «المودة فی القربی» پاداشی برای رسالت نیست)، و حرفِ «الاّ» بمعنی "اما" و "ولی" می باشد. «مودت» مربوط به دوست داشتن ذاتی است، یعنی "دوست داشتنِ خودِ فرد" نه رفتارها و ویژگیهای وی. (مثلاً دوست داشتن پدر «مودت» است. ما پدرمان را به خاطر اینکه پدرمان است دوست داریم نه بخاطر رفتارهای وی. مثلاً اگر به ما پرخاش کند ما باز هم او را دوست داریم).

«اقتراف» بمعنی: کاری را با تحمل درد و رنج انجام نمودن ـــ و کاری را يکبار و دو بار انجام دادن (يعنی خيلی خیلی بندرت انجام دادن) است. «غفور» بمعنی: کسی است که مسائل را برای تعیین تکلیف شدن به آینده موکول می کند (و معنی آن در آیه اینست که خداوند مردم را برای هر کاری مورد حسابرسی قرار نمی دهد بلکه اعمال آنها را برای آینده موکول می کند تا اگر درست شدند آنها را ببخشد و اگر نشدند آنها را مجازات کند). « شکور» بمعنی: کسی است که همیشه سپاسگذار و ارجگذار است. (و معنی آن در آیه اینست که هر وقت مشرکین دست بردارند و برگردند خداوند برگشت آنها را ارج می گذارد).

و معنی جمله «لا أَسْـأَلـُكـُمْ عَـلَـيْـهِ أَجْـرًا إِلاّ الْـمَـوَدَّةَ فِـي الْـقـُرْبَـى» در آیه اینست که من (محمد) در مقابل آوردن رسالتم که از شما مشرکین قریش مزدی نخواسته ام، که پرداخت آن برای شما سخت و سنگین بوده باشد و شما را به عکس العملهای کنونی انداخته باشد، ولی از شما مودت با خویشاوند را "می خواهم". یعنی من (محمد) با شما (مشرکین قریش) خویشاوند هستم، و از شما می خواهم که به «مودت» پایبند باشید، (یعنی به دوستی خویشاوندی که امری ذاتی است و بدور از افکار و فعالیتهای فرد می باشد، و  به روابط و مناسبات متعارف و شناخته شده خویشاوندی پایبند باشید و احترام بگذارید).