صفحه اصلی زبان فارسی

128. پرسش: در قرآن در مورد "خمس" يك آيه وجود دارد ولي از معناي لغوي آن و با توجه به آيات قبل و بعد آن مي توان فهميد كه اين خمس فقط به غنايم جنگي تعلق مي گيرد . ولي در مذهب ما يعني "شيعه" به يك پنجم از درآمد سالانه تعلق مي گيرد و صرف مخارج حوزه و سادات مي شود. آيا منظور از "ولذي القربى" سادات و اولاد پيامبر مي باشند؟ آيه را براي من بطور كامل ترجمه كنيد. و در آخر آيا ما به اين مراجع و فقها خمس بدهيم يا خير؟ البته جسارتآ مي پرسم آيا خود شما خمس پرداخت مي كنيد يا خير؟ [8:41]  واعلموا انما غنمتم من شيء فان لله خمسه وللرسول ولذي القربى واليتمى والمسكين وابن السبيل ان كنتم ءامنتم بالله وما انزلنا على عبدنا يوم الفرقان يوم التقى الجمعان والله على كل شيء قدير.

پاسخ: کار ما در این سایت " شناخت قرآن" است و به مسائل خارج از این کادر نمی پردازیم. و از حقوق کسی نیست که به کسی بگوید خمس بده یا نده. خمس دادن چه در قرآن باشد چه نباشد در هر دو حال یک مسئله شخصی است. مانند روزه و نماز و پوشش و غیره که از مسائل شخصی هستند و از حقوق کسی نیست که به کسی بگوید: انجام بده یا نده.

من تا حالا خمس نداده ام. و سادات و اولاد پیامبر نیز آن کسانی هستند که در گرما و در سرما و در سختیها کار می کنند و زحمت می کشند و از دسترنج و زحمت خود به دیگران کمک می کنند، نه کسانیکه از کار و زحمت و رنج دیگران می خورند!

انفال 41: « وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ : و بدانید هر چیزی که به غنیمت گرفتید یک پنجم آن برای خدا و برای پیامبر و برای نزدیکانی که با شما زندگی نمی کنند و از شما ارث میبرند، و یتیمها و بینوایان و مسافرینِ در راه مانده است، اگر که به خدا و به آنچه در روز فرقان (روز نبرد بدر) روزیکه دو سپاه با هم روبرو شدند بر بنده خود نازل نمودیم ایمان آورده باشید، و خدا بر هر کاری توانا است».

در آیه روشن است که خمس مربوط به « غنیمت» است. و غنیمت در زبان عربی به چیزی گفته می شود که در جنگ از دشمن بدست می آید (مانند: اسب، شتر، توپ و غیره). به چیزیکه با کار و تلاش بدست می آید غنیمت گفته نمی شود، (یعنی به درآمد و رزق و روزی و به حقوق ماهانه و غیره « غنیمت» گفته نمی شود و در گذشته نیز گفته نمی شده). و معنی آیه از نظر لغوی این نیست که فرد یک خـُمسِ درآمدِ خود را بدهد.

ذو الــقــُربــی در آیه

عبارت « ذِي الـْـقــُرْبَـى  (حالت نصبی و جری ذو القربی)» بمعنی: نزدیکان، در جمله به " نزدیکانِ مخاطبینِ آیه" (یعنی به نزدیکانِ خودِ افرادی که غنیمت می گیرند بر می گردد). اگر آیه گفته بود: « لِـذی قـُربـاهُ : نزدیکانش»، در آنصورت «نزدیکان» در جمله به پیش از خود که «رسول» باشد بر می گردید، و بمعنی: «نـزدیکان پیامبر» می شد. ولی در وضعیتِ فعلیِ آیه، « نزدیکان» از نظر معنی و دستوری به مخاطبین آیه (یعنی به خودِ کسانیکه غنیمت می گیرند) بر میگردد. مانند این می ماند که به کسی بگوئیم: هر ماشینی که می فروشی نیمی از پول آن را به یوسف و به پدر و مادر و به مدرسه بپرداز. (پدر و مادر در جمله بمعنی پدر و مادرِ خودِ فردی است که ماشین می فروشد. ولی اگر بگـوئـیـم: « به پـدر و مـادرش»، در آن صورت «پـدر و مـادر» به ماقبل خـود، یعنی بـه یوسف بـر می گشت).

در زبان عربی هم « ذو الـقـُربـی» وجود دارد و هم « ذَوِی الـقـُربـی». ذو الـقـُربـی: به نزدیکانی گفته ميشود که با فرد در یک خانه و خانواده زندگی نمی کنند و از فرد ارث می برند. و « ذَوِی الـقـُربـی»: به نزدیکانی گفته می شود که در خانه با فرد زندگی می کنند.