صفحه اصلی زبان فارسی

9. پرسش: قضا و قدر و مشیت یعنی چه؟ و چه تفاوتی با هم دارند؟

پاسخ: واژه «مشیت» که افعال آن «شاء ـ یَشاء» در قرآن زیاد کاربرد دارد، بمعنی: خواستن دو چیز متفاوت، ناهمگون، متضاد و متناقض است. مانند: شب و روز، بیماری و سلامتی، گرما و سرما، زمین لرزه و آرامش زمین، مرگ و زندگی، فقر و توانگری، ایمان و کفر، .... اینها مشیت خداوند هستند.

قـَدَر که از تقدیر می آید بمعنی: اندازه دادن و مشخص نمودن کارکرد و عملکرد و روند و فرایند چیزی است (یعنی قانونمند نمودن چیزی). مانند رو به پیری و مرگ رفتن موجود زنده. یا زن شدن و زن بودن و مرد شدن و مرد بودنِ. یا مثلاً سیب شدنِ تخم سیب، یا مرغ شدنِ تخم مرغ.

و قضاء بمعنی: انتخاب نمودن و در جریان گذار انداختنِ یکی از دو چیز متفاوت و متضاد است. مثلاً از میان مرگ و زندگی حالت زندگی برای ما انتخاب شده و ما فعلاً در جریان زندگی انداخته شده ایم. یا مثلاً انتخاب حالت محکومیت یا آزادی برای فرد دستگیر شده. وقتی کسی را محکوم می کنیم و در جریان کشیدن محکومیت خود می اندازیم این کار قضاء نامیده میشود. (به دستگاه قضائی هم به این خاطر قضاء گفته شده).

فرق «مشیت» و «قضا» و «قـَدَر (تقدیر)» اینست که مشیت و قضا قابل تغییر و دست کاری است ولی تقدیر (قـَدَر) را نمی توان دست کاری کرد و تغییر داد. مثلاً ما می توانیم در شب نور ایجاد کنیم و در روز تاریکی ـ در بیماری خود را مداوا کنیم و در سلامتی خود را مریض ـ در گرما سرما تولید کنیم و در سرما گرما ـ خانه را طوری بسازیم که زمین لرزه را خنثی کنیم ـ می توانیم با انفاق فقر و ثروتمندی را تغییر بدهیم ـ می توانیم ایمان بیاوریم و می توانیم نیاوریم ـ و با درست خوردن و به خود رسیدن می توانیم طول عمر خود را دراز کنیم یا خودمان را بکشیم و عمر خود را کوتاه کنیم (البته اینکه گفته میشود عمر هر کسی از پیش مشخص شده و وقتی اجلِ وی میآید می میرد غلط است. در قرآن نیز آیه ای در این رابطه وجود ندارد).

اما تقدیر مانند مرگ را ما نمی توانیم تغییر بدهیم. یعنی ما نمی توانیم نمیریم، یا قانون پیر شدن را تغییر بدهیم و از پیر شدنِ خود جلوگیری کنیم (ولی در چهار چوب قانونمندی مربوط به پیر شدن می توانیم آنرا تسریع یا کند کنیم، که در اینصورت این مقوله در چهار چوب مشیت قرار می گیرد ). یا مثلاً نمی توانیم از تخم مرغ گربه درست کنیم.