صفحه اصلی زبان فارسی

44. پرسش: در آیه 17 سوره بقره می خوانیم که وقتی مخالفین برای خود آتش روشن می کنند و محیط آنها روشن می شود، خدا نور آنها را می برد و آنها را در تاریکی رها می کند. خدا چگونه نور آنها را میبرد و برای چه؟

پاسخ: « مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِی اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ. ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لا يُبْصِرُونَ ـ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ = مانند کسی می مانند که وقتی پیرامون وی روشن شد میخواهد برای خود آتش روشن کند. نور دین خدا نور آنها را برده و آنها را در تاریکیهائی که در آن چیزی را تشخیص نمی دهند رها کرده است ـ اینها گوش نمی دهند، سؤال نمی کنند، نگاه نمی کنند، به این خاطر هم اینها برنمی گردند».  (بقره 17ـ 18)

(مصدرِ استیقاد (که فعلِ استوقد از آن در آیه آمده) بمعنی: خواستنِ آتش روشن کردن است نه بمعنی: آتش روشن کردن ـ مصدر اضائة: هم لازم است و هم متعدی. یعنی هم بمعنی «روشن کردن» است و هم «روشن شدن». و در عربی به نور بازتابی «نور» گفته می شود و به نور اصلی «ضوء». یعنی آیه از نور خورشید پس از طلوع صحبت می کند نه پیش از آن که نور محیط نور بازتابی خورشید است ـ خدا در آیه مجاز است، و منظور از آن (بنابر قرینه های آن در جمله) نورِ دینِ خدا است. (در مقدمه در رابطه با مجاز صحبت شده است). واژه های صمّ و بُکم و عُمی نیز در معانی ضمنی خود هستند).

آیه مثال و تشبیه است. در آیه "نورِ دینِ خدا" به نور خورشید تشبیه شده، و "نورِ مکاتب و آئین های ساختگی" به نور آتش در روز آفتابی. و کسیکه دین خدا را رها میکند و دنبال مکاتب دیگر می رود به کسی مثال زده شده که در روزِ روشنِ آفتابی بخواهد برای خود آتش روشن بکند تا محیط خود را ببیند. در روز آفتابی با نور آتش نمی توان چیزی را دید.